Nghe tiếng kèn khắp xóm ngõ trong xã Hải Minh mà thấy bối rối vì không nhân thức đi ngả nào đến nhà nghệ nhân Nguyễn Duy Đông. Đến đâu cũng chạm chán trạm xe buyt và đều có ban nhạc kèn trống tấu lên những bạn dạng hành khúc. Nào là “Lên đàng”, “Làng tôi” hay “Việt Nam quê hương tôi”, “Biển hát chiều nay”...
Đội kèn nam và nữ ở Hải Minh.
Người thợ kèn kể chuyện
Tôi đang khấp khểnh trên đường làng thì nghệ nhân Nguyễn Duy Đông hiện ra với niềm vui hồ hởi. Hóa ra ông cũng đi đón tôi. Nhưng ông lại cho biết người khai xuất hiện nghề làm kèn ở đây phải kể đến cụ Biên ở xóm trên.
Câu chuyện kể đã trăm năm. Ấy là từ hồi 1908, làng Phạm Pháo có đội kèn tây đầu tiên, có nhiệm vụ tấu nhạc mỗi khi làm lễ hoặc những việc trọng đại diễn ra tại phố đi bộ. Ngày ấy đội kèn chỉ có độ 8 chiếc kèn các loại. Mỗi khi hỏng hóc phải vác kèn ra thị trấn Nam Định sửa, nếu bệnh nặng hơn nữa phải mất mấy ngày lên Thủ đô thay thế hoặc gia công chữa lại. Thế là đội kèn chịu chết đành kì vọng.
Ông Đông nheo mắt nhớ lại, có lần lịch diễn giả của đội kèn sắp tới, họ phát hiện một chiếc kèn bị thủng miếng khá to vì nhiễm nước mặn gỉ ngoèn. Đội kèn buồn thiu vì nếu như mang đi chữa lại mất cả tuần lễ. Lúc ấy anh cả Biên của đội nhạc quyết định về nhà lấy chiếc mâm đồng cắt béng một miếng tự vá lại bằng chiếc mỏ hàn tự nhạo báng.
Chiếc mâm đồng ngày ấy được coi là một tài sản chứ đâu có ít. Nhưng chiếc kèn đồng lại vang lên lảnh lót khắp làng. ngừng thi côngĐây là niềm vui lớn vì chính người làng bản thân mình có thể sửa được kèn tây. Chẳng phải mang đi đâu cả. Từ đó một xưởng tu sửa kèn được xuất hiện ở Phạm Pháo. Phổ quát đội kèn ở các công viên vòng quanh vùng Hải Hậu đều tìm đến mỗi khi có kèn bị hỏng.
Ông Đông hất mái tóc rập rình rất nghệ sĩ về phía sau rồi kể tiếp, chính ông cũng là một thợ học việc của cụ Biên cùng các con cháu và giờ đây tạo dựng cả xưởng làm cho kèn cho khắp nơi. Phổ thông người ra tham gia siêu thị ông nở rộ. Những chiếc kèn được chuyển lên gác sửa chữa và làm mới, phục vụ cho hơn chục đội kèn trong làng chuẩn bị tập, chào mừng ngày lễ Quốc khánh.
Bận tiếp tôi, nhưng ông Đông vẫn hối hả rà soát kèn, thổi thử rồi phán bệnh để cho con cháu khiến cho. Hỏi ra mới nhân thức thợ làm kèn toàn con cháu ông cả. Hoàng hậu ông cũng là một người đánh giá âm sắc kèn rất diệu nghệ. Ông có đến mười người con đều mê cái nghề làm cho kèn tây. Tôi thật bất thần có một chàng thanh niên chạm chán riêng ké tai ông nói gì đó. Ông gật đầu cười, xin lỗi tôi bước tham gia phía sau nhà, cùng chàng trai trẻ tuổi có mái tóc bềnh bồng hệt ông.
Nghệ nhân Nguyễn Duy Đông trong phân xưởng chế tác kèn.
Tiếng gò đồng và tiếng vỗ loa đây đó râm ran trên đầu tôi. Vì ông Đông dành cả tầng hai khiến xưởng chế tạo kèn. Tôi mê mải ngắm những chiếc kèn trong tủ kính. Bất ngờ tiếng kèn trumpet vang lên da diết, ngọt ngào. Đó là nhạc điệu ca khúc “Một cõi trở về” của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Nghe như tiếng saxsophone của nghệ sĩ È cổ Văn Tuấn đâu đó vọng về xứ biển này.
Tôi đã từng nghe anh trình diễn, với dòng tự sự đầy nguyên tắc của chính mình, trên sân khấu Hà Nội. Giai điệu thật mê ly: “Bao bọc nhiêu năm rồi còn mãi ra đi. Đi đâu vòng vo cho đời mệt mỏi. Trên hai vai ta đôi vầng nhật nguyệt. Rọi suốt trăm năm một cõi đi về...”.
Bước chân tôi như mộng du đi theo tiếng nhạc ở phía trong. Thật không ngờ trước mắt tôi chính là nghệ nhân Nguyễn Duy Đông đang thao diễn. Mái tóc dài xòa phủ bí hiểm khuôn mặt khắc khổ của người cao tuổi. Tôi bó tay, lặng lẽ tựa vào cột nhà lắng nghe lời tự sự ngân vang của một người thợ, đích thị là nghệ sĩ miệt biển này. Giọng kèn như mơ vậy.
Những người thợ khiến cho kèn có tiếng như ông Đông ở cái xứ này kể ra ko phải ít. Trước nhất đó là mái nhà cụ Biên ba đời khiến kèn. Ông Đông còn kể ra những cái tên thợ kèn nhiều người biết đến của làng như Nguyễn Văn Cường Nguyễn Văn Oánh. Nguyễn Văn Phương, Nguyễn Văn Hiện...
Cả phố hiện có tới 5 xưởng tu bổ và khiến cho kèn lớn. Dường như gia đình nào cũng đều có thợ sẵn sàng giải quyết những cảnh huống hỏng hóc nhẹ store trăm chiếc kèn. Bởi làng có đến 800 cây kèn mà các nghệ sĩ thao diễn đều là những dân cày chân lấm tay bùn. Cứ tối đến là các đội kèn của Hải Minh lại rộn ràng tập tành như vào hội vậy.
Nghe kèn cá khiêu vũ
Nói ngỡ như đùa, nhưng ông Đông thành tâm giãi tỏ, chả đâu như các làng ở xứ đạo này. Suốt ngày lam bầy đàn bên ruộng bên vườn, hoặc bươn bả ngoài đời, chợ búa chạy xe, thế mà cứ tối tới cả làng cứ ỏm tỏi cả lên. Đâu đâu cũng vang lên tiếng kèn. Nhất là bọn trẻ. Ngoài những phiên bản nhạc thánh lễ, nghiêm cẩn nồng ấm, thì chúng còn tập rộng rãi bài ca cách mệnh.
Tính ra đội kèn nào trong phường cũng trình diễn được những ca khúc quen thuộc như: “Chào rạng đông thế kỷ”; “Như có Bác bỏ Hồ trong ngày vui đại thắng”; “Mười chín tháng Tám”; “Xuân chiến khu”; “Làng tôi”; “Sơn nữ ca”... cả thảy tới 40 bài chứ không ít. Bài nào cũng vững vàng, nhịp phách đâu ra đó.
Đa dạng mái nhà đều cho con đi học kèn trong khoảng gầy và còn bỏ ra cả đống tiền mua kèn cho con. Hơn nữa những người làng khiến ra kèn đẹp, âm sắc chuẩn mực không kém kèn nhập nội, giá lại rẻ hơn hẳn, nên cũng được chuộng. Chính cho nên đội kèn ngày một tạo ra. Phổ thông cô cậu thi tham gia được nhạc viện đi học trên thành phố hay Thủ đô. Đồng đội còn lại đều tập luyện đi trình diễn khắp nơi.
Cả thị trấn Hải Minh có tới 12 đội kèn. Xóm nọ thi đua với xóm kia, mỗi đội có ít nhất cũng không dưới con số 50 cây kèn các loại. Khó nhất là kèn Công, to và nặng đến hơn 13 kg, giá đến hàng chục triệu tiền việt, vậy mà không đội nào không có. Tham gia ngày lễ hội, phường tập phù hợp toàn cục đến 800 tay kèn.
Nghệ nhân Nguyễn Văn Cường.
Nhìn toàn đoàn kèn xếp hàng ngỡ như nằm mê vậy. Toàn những cây kèn vàng rực dưới ánh mặt trời đều tăm tắp. Đúng là có lần, khi người chỉ đạo vung đũa lên, ngay trong khoảng nốt nhạc đầu tiên vang ầm như tiếng sấm làm cho bè bạn cá dưới ao thích hợp tác cùng nhảy đầm lên bờ giãy đành đạch vì quá lo âu.
Tôi phì cười vì câu chuyện ngỡ như huyền thoại vậy. Ông Đông cười thích chí. Mái tóc nghệ sĩ bay phân phất trước cơn gió lùa qua cửa sổ. Nhìn ông như bay lên trong bản nhạc “Một cõi đi về”, mà cậu học trò ngồi tít trên sân thượng say sưa tập dượt, từng câu một ngập tràn nỗi niềm.
Tôi sang thăm quan xưởng làm kèn của mái nhà ông Cường, con cả cụ Biên nhiều người biết đến ngày nào. Xưởng kèn của ông Cường lớn hơn tôi tưởng, vì nằm phía sau một siêu thị gỗ của đại trượng phu ông, nhưng lại ngổn ngang, chất đầy hàng trăm chiếc kèn đang nằm chờ ra lò.
Nghe nói ông Cường là nghệ sĩ thực thụ của đội kèn quân đội vào đầu thập niên 70. Mấy năm tập luyện dưới sự chỉ huy của nhạc sĩ, NSND Đinh Ngọc Liên, tiếng kèn của nghệ sĩ Cường mỗi càng ngày càng hay. Anh theo đoàn đi biểu diễn tại hàng trăm doanh nghiệp quân đội và các mặt trận tiền tuyến. Vậy là từ một cây kèn non nớt ở làng quê, đội viên Nguyễn Văn Cường biến thành nghệ sĩ kèn đích thực tài năng, được trình diễn ở những chương trình lễ lớn trên toàn quốc.
Chính cho nên, sau này kế nghiệp cha khiến cho nghề sửa kèn, ông Cường có đặc tài chỉ nghe qua tiếng kèn là biết hỏng ở bộ phận nào, và nghĩ ra ngay cách biên tập cho tiếng kèn đúng âm sắc, kêu vang chuẩn mực. Ông Cường tâm sự, đúng là sau giải ngũ, ông chẳng thể chọn được nghề khác, vì ái tình với những chiếc kèn mà cha ông truyền lại.
Tính tới nay, ông Cường ở tuổi ngoài 60 nhưng đã làm nghề sửa kèn đến hơn 40 năm. Ông giãi bày, thực ra kế nghiệp mái ấm để lại chỉ vì niềm say mê tiếng kèn và âm sắc huyền thoại của nó, chứ chỉ giả dụ tính kinh tế thì khó trụ nổi. Thế mà ông cũng không ngờ được, con trai ông là Nguyễn Trung Kiên còn mê say hơn ông tưởng. Nó học nghề từ lúc nào không hay nữa.
Đi học nhạc và lại quay về khiến cho kèn như bố. Đúng là “hổ phụ sinh hổ tử”. Ông Cường được niềm yên ủi lớn và luôn được san sẻ, mỗi khi cùng con kết thúc một chiếc kèn theo đơn đặt hàng, hay cùng chơi một phiên bản nhạc. Nó như một sự trả lời đầy ý nhị về chất lượng của chiếc kèn cho đối tượng mua hàng.
Đúng lúc đó có người tới lấy chiếc kèn đặt ông khiến cho lại bộ hơi. Đây là một cụ thể quan trọng nhất của mỗi chiếc kèn. chậm tiến độ chính là bộ yếu tố khiển nốt nhạc tạo nên âm sắc của kèn. Khiến bộ hơi không dễ ví như không là người có trình độ thẩm âm tinh tế.
Yếu tố hên, nghệ nhân Cường là game thủ kèn chuyên nghiệp, nên tai nghe rất chuẩn. Chế tạo bộ hơi, bao giờ ông Cường cũng được coi là bậc thầy về độ thẩm âm. Dân làng vẫn gọi ông là “Vua kèn đồng” bởi lẽ đó. Người nhận hàng thổi kèn, rà soát bộ hơi một lúc bằng bài “Làng tôi” của Văn Cao rồi gật đầu lia lịa, vì tiếng trong trẻo và ngọt ngào của âm sắc vang lên.
Nhìn thú vui oắt của ông Cường, tôi nhìn thấy nụ cười tràn lên đôi mắt ông, chứ chẳng phải đồng bạc thu được. Bởi đúng như ông nói, giá tiền chỉ vừa hòa vốn tiền tìm đồng và công lao làm cho ra, ko phải tính lợi nhuận. Vui là chính. Âm sắc và những nhạc điệu kèn vang vọng khắp nơi, đem lại sự phấn khởi cho công chúng, chính là món lãi ý thức cho người thợ làm cho kèn như ông.
Chiếc kèn lớn nhất quả đât
Có một phụ thân xứ người Pháp khi sang đây phải thốt lên, các giáo xứ ở Nam Định có nhị cái nhất nhân loại, một là đội kèn đông nhất quả đât và chiếc kèn trumpet lớn nhất nhân loại. Đội kèn Hải Minh gồm 800 người, đông nhất trái đất thì đúng rồi, bởi chả có xứ nào mê kèn đến như vậy.
Mới đây đi góp phần trình diễn cho lễ ở thánh các con phố La Va, Quảng Trị, đội kèn Hải Minh cùng các đội kèn thuộc giáo xứ Bùi Chu góp lại cũng tới ngàn người, trong đó riêng Hải Minh có mặt phân nửa. Còn khi tôi hỏi tới chiếc kèn lớn nhất, hẳn là một kỷ lục ở giáo xứ Bùi Chu này, thì nghệ nhân Nguyễn Văn Cường gật đầu đống ý kể vanh vách, đó là một nhà cửa đáng kiêu hãnh của cả vùng.
Chiếc kèn này do tay thợ tài hoa Đinh Văn Mạnh ở Xuân Trường kiến tạo và chỉ đạo xây dựng. Với độ dài 5,5m, nặng đến 300 kg quả là kỳ công. Chiếc kèn ghi dấu kỷ lục trong nước trong khoảng năm 2005. Nguyên chiếc loa kèn cũng có tuyến đường kính 1,25m cùng với bộ hơi lớn hơn 0,6m đã làm cho nên một câu chuyển cũ kĩ tích thời nay.
Người đề xướng, giám mục Hoàng Văn Hàng quán đặt hàng, đã làm khó khăn cho những người thợ làm cho kèn. Bởi đối với cách thức khiến tay chân, ở miệt giáo dân còn lạc hậu về kĩ nghệ, khó khăn có thể khiến nổi. Nhưng nhị phụ vương con thợ kèn Đinh Văn Mạnh phấn đấu, hôm sớm nghĩ cho ra cách thức, đúc thân kèn và các tay ống kèn lớn tưởng. Hãy tưởng tượng đây là chiếc kèn trumpet chung được phóng to lên hơn 500 lần.
Quả nhiên, phổ thông ý định được cánh thợ kèn khắp nơi trong vùng tụ hội và chọn lựa lọc đã tạo dựng ra lối thoát. Kế sách hoàn chỉnh của nghệ nhân Đinh Văn Mạnh đã chắp cánh cho mong ước bay cao.
Sua 4 04 tuần ròng, chiếc kèn khổng lồ xây dựng thương hiệu đã làm cho giới khiến kèn mừng cực kỳ. Hiện chiếc kèn được bày ở Tòa giám mục Bùi Chu, quận Xuân Trường. Vậy là từ đây không có chuyện gì mà không làm được. Nghệ nhân Nguyễn Văn Cường vừa nói vừa chỉnh bộ hơi của một chiếc trumpet nhỏ xíu.
Sau đó ông giương kèn lên thử âm sắc. Trầm ấm vang xa. chậm triển khai là chiếc kèn brass tơ tưởng nhất trong các loại kèn. Từng nốt, từng nốt như vẽ lên trời những áng mây trắng bay ngang qua biển nắng. Và, những đồng minh chim bay lượn quanh những con sóng trắng xóa vỗ bờ triền miên, cùng tiếng kèn lảnh lót khiến cho nên bài ca vô tận vượt sóng ra khơi.
Đình Tràng được gọi là “làng to con” do có hầu hết người cao nổi bật.
Xem tại: thong tac nha ve sinh tai nha
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét